Mockingbird infopakket: alles over de geschiedenis, werking, effecten en implementatie.
Aanleiding
Soms kunnen kinderen (tijdelijk) niet bij hun eigen ouders wonen. Pleegzorg kan dan een oplossing bieden. In Nederland hebben we te weinig pleeggezinnen voor het aantal kinderen waar een pleeggezin voor wordt gezocht. Tevens worden de pleeggezinnen die er zijn vaak te zwaar belast en missen zij steun. Kinderen worden hierdoor herhaaldelijk doorgeplaatst of komen (tijdelijk) in een gezinshuis of op een residentiële groep te wonen.
Doel
Het is onze missie om met Mockingbird een positieve verandering in de pleegzorg teweeg te brengen en pleegzorgplaatsingen te stabiliseren. Het ultieme doel is dat alle pleegkinderen opgroeien in een veilige, ondersteunende gemeenschap van liefdevolle volwassenen die om hen geven en zich voor hen inzetten.
Mockingbird en jeugdzorgbeleid
Mockingbird constellaties geven heel concreet handen en voeten aan de vastgestelde ambities in landelijk jeugdzorgbeleid. Het gaat hier onder andere om:
- de Hervormingsagenda Jeugd.
- het inspectierapport ‘Pleegkinderen uit beeld’, naar aanleiding van het tragische incident in het pleeggezin in Vlaardingen.
- de Richtlijn Pleegzorg van het Landelijk Overleg Pleegzorg en Jeugdzorg Nederland.
Werkwijze
Mockingbird is een vorm van pleegzorg waarbij pleeggezinnen elkaar onderling ondersteunen en een stevig netwerk vormen rondom het pleegkind. Zes tot tien pleeggezinnen die dicht bij elkaar wonen, zijn met elkaar verbonden. Zo’n netwerk noemen we een constellatie.
Een belangrijke rol is weggelegd voor de hubhome pleegouders. Deze ervaren pleegouders bieden ondersteuning en een luisterend oor aan de kinderen en volwassenen in de constellatie, zoals een opa en oma dat doen. Hun huis is een welkome plek voor de pleegouders, hun eigen kinderen, pleegkinderen en hun ouders. De hubhome pleegouders werken samen met de Mockingbird begeleider, die vanuit de pleegzorgorganisatie deel uitmaakt van de constellatie en daardoor dicht bij de gezinnen staat.
De hubhome pleegouders zorgen ervoor dat de pleeggezinnen regelmatig samenkomen en leuke dingen met elkaar doen. Zo vinden ze herkenning en erkenning bij elkaar en bouwen ze stevige onderlinge relaties op. Bovendien kunnen kinderen bij de hubhome pleegouders logeren of met elkaar spelen. Voor de gezelligheid, of omdat het helpend is.
Samen voor het kind!
Mockingbird constellatie
Een veilige, ondersteunende gemeenschap in pleegzorg
Ervaringen uit de eerste Mockingbird constellatie
Samen voor het kind!
De acht basisprincipes van Mockingbird:
Ieder kind verdient een veilige, warme en zorgzame omgeving om op te groeien, waar men zich onvoorwaardelijk voor het kind inzet. Een plek waar je mag blijven, ook als het even wat minder gaat. Een constellatie ondersteunt pleegouders om onvoorwaardelijke zorg te kunnen bieden.
Pleegkinderen hebben positieve vertrouwensrelaties nodig met meerdere volwassenen die hen goed kennen en waar zij zich veilig bij voelen. Dit biedt hun een rijke omgeving. De constellatie zet zich gezamenlijk in voor het welzijn en de veiligheid van de pleegkinderen, zoals mensen binnen een familie zich niet alleen om de eigen kinderen maar ook om nichtjes en neefjes bekommeren. Bovendien staan pleeggezinnen sterker door onderlinge verbinding.
Pleegkinderen verdienen dezelfde ervaringen, ondersteuning en kansen als hun leeftijdsgenoten om zich goed te kunnen ontwikkelen. Ook helpt het contact met andere pleegkinderen om het pleegkind-zijn te normaliseren; het kind ervaart dat het niet de enige is. In een constellatie wordt bovendien normale taal gebruikt, zoals even bijspringen, logeren of spelen bij een ander gezin, en niet weekendpleegzorg, crisis- of respijtzorg.
Alle kinderen hebben behoefte aan continuïteit in hun leven en dit geldt in het bijzonder voor pleegkinderen die al uit hun eigen vertrouwde omgeving zijn gehaald. Dat betekent geen overplaatsingen, maar kunnen blijven zo lang als nodig is. Zodat kinderen dezelfde wijk, dezelfde school, dezelfde vriendjes en dezelfde sportclub kunnen behouden. Continuïteit betekent ook: levenslange relaties kunnen aangaan, zoals gebruikelijk is in families. Relaties die dus kunnen blijven bestaan, ook wanneer de pleegzorg stopt en een kind weer thuis, elders of zelfstandig gaat wonen.
Ieder kind heeft recht op een veilige plek om op te groeien. Een familiestructuur, waarbij meerdere volwassenen de kinderen met regelmaat zien en goed kennen, verhoogt de veiligheid en het welzijn van kinderen. Minder isolatie, meer ondersteuning van de pleeggezinnen en meerdere ogen op het kind verkleinen de kans dat kindermishandeling en/of verwaarlozing voorkomt of onopgemerkt blijft.
Ouders blijven ouders en verdienen respect, betrokkenheid en erkenning voor hun unieke rol. Het is van belang te werken vanuit de grondhouding dat ouders altijd verbonden zijn aan hun kind. Positief samenwerken met ouders draagt bij aan het welzijn van het kind. Het is van belang dat de constellatie het contact met ouders, broertjes/zusjes of familie van het pleegkind ondersteunt en/of faciliteert. Ook helpt de constellatie pleegkinderen de vaardigheden te ontwikkelen die nodig zijn om positieve relaties met hun familie te ontwikkelen en onderhouden.
Kinderen en jongeren gedijen het beste daar waar zij zichzelf kunnen zijn en kunnen meedoen, ongeacht hun cultuur, etniciteit, religie, beperking, gender of geaardheid. Het is van belang dat zij verbonden blijven met hun culturele achtergrond, tradities en gebruiken en van daaruit een eigen identiteit kunnen ontwikkelen. Een divers netwerk rondom het pleegkind biedt, veel meer dan een enkel pleeggezin, ruimte om gelijkgestemden te vinden. Tegelijkertijd biedt een constellatie een veilige omgeving om verschillen te omarmen, culturele gevoeligheid te ontwikkelen en de zorg af te stemmen op de specifieke culturele en sociale behoeften van elk kind.
Het is van groot belang goed te zorgen voor de mensen die voor het kind zorgen. (Pleeg)gezinnen moeten voldoende ondersteund, begeleid, beschermd en gehoord worden. Dit zorgt ervoor dat opvoeders de energie en vaardigheden hebben om onvoorwaardelijke zorg te bieden. Goed zorgen voor pleeggezinnen betekent ook oog hebben voor de eigen kinderen van pleegouders; zij hebben behoefte aan informatie, erkenning en herkenning bij andere kinderen.
Mockingbird biedt een bewezen effectief antwoord op een aantal grote uitdagingen in de pleegzorg.
Mockingbird en jeugdzorgbeleid
Hervormingsagenda Jeugd en Richtlijn Pleegzorg
In een constellatie bouwen pleegouders, als gelijkgestemden, een band met elkaar op. Met de hubhome pleegouders als verbinders en kartrekkers is er een laagdrempelige, informele gemeenschap waar zij bij terecht kunnen. Voor herkenning en erkenning, het uitwisselen van tips, praktische hulp en opvang van hun pleegkind. Informele steun werkt preventief heel krachtig tegen overbelasting én is belangrijk op het moment dat de belasting van een pleeggezin toch toeneemt.
Zo verbetert de stabiliteit van plaatsingen. Doordat pleeggezinnen zich gesterkt voelen, houden pleegouders het niet alleen langer vol, ook kijken ze positiever naar extra plaatsingen of een nieuwe plaatsing nadat een vorige plaatsing is afgesloten. Voor mensen die pleegouder willen worden, kan Mockingbird tot slot het vertrouwen geven om daadwerkelijk de stap te zetten. Ze weten immers dat er altijd een vangnet is.
Hervormingsagenda Jeugd
Pleegzorg is veruit de goedkoopste vorm van jeugdzorg met verblijf, en met Mockingbird versterken we precies deze informele zorg. Binnen een constellatie staat het gewone leven voorop, in plaats van het zorgsysteem. Voor pleegkinderen biedt een constellatie een warme, duurzame gemeenschap, die veel wegheeft van een familie. Pleegkinderen ervaren dat ze niet de enige zijn en dit normaliseert hun situatie. Daarnaast wordt het gewone leven versterkt dankzij de vriendschappen en speel- en logeermogelijkheden binnen de constellatie. Door gezamenlijk zorg te dragen voor de (pleeg)kinderen en dankzij de stevige basis van steun, kan een constellatie bovendien ruimte bieden aan extra plaatsingen, bijvoorbeeld een broer of zus van een pleegkind.
En als spanningen oplopen in een pleeggezin of als er een crisissituatie is, juist dan betekent ‘zo normaal mogelijk’ dat het kind kan logeren bij de vertrouwde hubhome pleegouders (of een ander gezin in de constellatie), in plaats van dat het bij een onbekend crisispleeggezin of op een crisisgroep wordt geplaatst. Door binnen de constellatie (veelal preventief) respijtzorg te bieden, nemen de kosten hiervoor af. De stabiliteit in pleeggezinnen neemt toe, wat de kans op schadelijke en dure breakdowns vermindert.
Inspectierapport Pleegkinderen uit beeld en Richtlijn Pleegzorg
Door gezamenlijk commitment aan het welzijn van pleegkinderen, is een constellatie een omgeving waarin kinderen leren dat ze hun mening en stem mogen laten horen, waarin meerdere volwassenen zich met liefde voor hen inzetten (ook als het even wat minder gaat), en waarin ze kunnen ontdekken wie ze zijn. Een divers netwerk rondom het pleegkind biedt – meer dan een enkel pleeggezin – ruimte om gelijkgestemden te vinden.
Bijna alle pleegkinderen (98% in 2018 en 97% in 2019) zeggen dat ze binnen hun constellatie een volwassene hebben die ze vertrouwen, die hen helpt en die hen hoe dan ook bijstaat. Regelmatig is dit een hubhome pleegouder, maar dat hoeft niet. Een kind kan zelf ontdekken met welke volwassene(n) hij een fijne klik heeft, om op zijn eigen tempo zowel leuke dingen als zorgen mee te delen.
Inspectierapport Pleegkinderen uit beeld
Mockingbird draagt op twee verschillende manieren bij aan minder isolatie en dus meer veiligheid: zowel preventief als signalerend. De informele steun voorkomt overbelasting en speelt zo een belangrijke rol in het voorkomen van onveiligheid, zoals mishandeling en verwaarlozing. Én doordat binnen een constellatie ‘als vanzelf’ meer ogen op pleegkinderen en pleeggezinnen zijn gericht en er vertrouwensrelaties bestaan, is er minder kans dat onveiligheid onopgemerkt en/of onuitgesproken blijft.
Ook de professional die is betrokken bij de constellatie heeft meer zicht op en een intensievere relatie met de pleegouders en pleegkinderen. Hierdoor kan deze Mockingbird begeleider (beginnende) zorgen laagdrempelig bespreken, en er (samen met de constellatie) een gepast vervolg aan geven.
‘it takes a village to raise a child’
Constellatie?
In het heelal bestaat een constellatie uit sterren, satellieten (oftewel manen) en andere hemellichamen die zich op een specifieke manier tot elkaar verhouden en bewegen. Bekende constellaties zijn bijvoorbeeld sterrenbeelden, die als geheel meer zijn dan de afzonderlijke sterren. De metafoor van een constellatie geeft de structuur van Mockingbird goed weer.